واکاوی نقض حقوق بشر اقتصادی ایرانیان ناشی از تحریم‌های اقتصادی دولت آمریکا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری، گروه حقوق بین‌الملل، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه حقوق بین‌الملل، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران

10.22081/phlq.2025.71782.1116

چکیده

در نظام بین‌الملل معاصر، تحریم‌های اقتصادی به‌طور فزاینده‌ای به‌عنوان ابزاری برای اعمال فشار سیاسی و اقتصادی بر دولت‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. یکی از مهم‌ترین نمونه‌های این سیاست، تحریم‌های گسترده و مستمر ایالات متحده آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران از زمان پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ است. پژوهش حاضر با هدف بررسی ابعاد اقتصادی این تحریم‌ها و تحلیل پیامدهای آن بر حقوق اساسی اقتصادی بشر انجام شده است. پرسش اصلی تحقیق آن است که آیا تحریم‌های یک‌جانبه ایالات متحده علیه ایران، با استانداردهای حقوق اقتصادی بشر مندرج در اسناد بنیادین حقوق بشر، به‌ویژه اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی سازگار است؟ یا می‌توان آن‌ها را مصداقی از نقض این حقوق تلقی کرد. این پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و براساس روش اسنادی و کتابخانه‌ای انجام شده است. در این چارچوب، ابتدا مفهوم و جایگاه تحریم‌های اقتصادی در حقوق بین‌الملل بررسی شده و سپس روند تاریخی تحریم‌های ایالات متحده علیه ایران مورد تحلیل قرار گرفته است. در ادامه، آثار اقتصادی و اجتماعی این تحریم‌ها در پرتو اسناد بین‌المللی حقوق بشر ارزیابی شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که با وجود پیش‌بینی معافیت‌های بشردوستانه در نظام تحریم‌ها، این اقدامات در عمل پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای برای شهروندان ایرانی به همراه داشته است. محدودیت در دسترسی به نظام مالی و بانکی بین‌المللی، کاهش سرمایه‌گذاری و اختلال در مبادلات تجاری ازجمله پیامدهایی است که به تضعیف شاخص‌های اقتصادی و کاهش سطح رفاه عمومی منجر شده است. همچنین ایجاد موانع غیرمستقیم در تأمین برخی کالاهای اساسی، ازجمله دارو و تجهیزات پزشکی، بهره‌مندی مؤثر از حقوقی مانند حق بر سلامت، حق بر توسعه و حق برخورداری از سطح مناسب زندگی را با چالش مواجه ساخته است. بر این اساس، تداوم این تحریم‌ها می‌تواند با تعهدات بین‌المللی حقوق بشر در تعارض قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

An Examination of the Violation of Iranian Economic Human Rights Resulting from U.S. Economic Sanctions

نویسندگان [English]

  • Mohammad Adami Abarqoei 1
  • Ali Kafami 2
1 PhD., Department of International Law, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
2 Master's student, Department of International Law, Imam Sadeq University, Tehran, Iran
چکیده [English]

In the contemporary international system, economic sanctions are increasingly employed as instruments of political and economic pressure against states. One of the most prominent examples of such policy is the extensive and continuous sanctions imposed by the United States of America on the Islamic Republic of Iran since the 1979 Revolution. The present study aims to examine the economic dimensions of these sanctions and analyze their implications for the fundamental economic human rights of Iranian citizens. The principal question addressed in this research is whether the unilateral sanctions imposed by the United States against Iran are compatible with the standards of economic human rights set forth in core human rights instruments—particularly the Universal Declaration of Human Rights and the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights—or whether they should be regarded as violations thereof. This study adopts a descriptive–analytical approach, based on documentary and library research methods. Within this framework, the concept and status of economic sanctions in international law are first examined, followed by an analysis of the historical evolution of U.S. sanctions against Iran. Subsequently, the economic and social impacts of these sanctions are evaluated in light of international human rights instruments. The findings indicate that, despite the inclusion of humanitarian exemptions within the sanctions regime, these measures have, in practice, produced widespread economic and social consequences for Iranian citizens. Restricted access to the global financial and banking systems, reduced foreign investment, and disruption of trade exchanges have collectively led to weakened economic indicators and a decline in public welfare. Moreover, indirect obstacles to the supply of essential goods—such as medicines and medical equipment—have hindered the effective realization of rights including the right to health, the right to development, and the right to an adequate standard of living. Accordingly, the continuation of such sanctions appears to be inconsistent with international human rights obligations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • economic sanctions
  • United States
  • economic human rights
  • Iran

مراجع

آماده، حمید؛ علیزاده، امیرخادم؛ بقالیان، محبوبه (۱۳۹۳). تأثیر تحریم‌های اقتصادی بر سطح اشتغال در ایران. راهبرد اقتصادی.
انصاریان، م. (1391). تحریم‌های بین‌المللی و یک‌جانبه علیه ایران از دیدگاه حقوق بشر: آثار آن‌ها بر حقوق اقتصادی و توسعه. رساله دکتری: دانشگاه پیام نور.
براتی، مسعود؛ ترابی، سید حامد (1400). جنگ اقتصادی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
بیات، محسن (1391). تاریخ تحریم ایران؛ تحول در آسیب‌پذیری‌ها و ماهیت تحریم‌ها. سیاست خارجی، 26(4).
تأثیر تحریم‌های آمریکا بر دسترسی ایرانیان به دارو. سندیکای صاحبان صنایع داروی انسانی ایران. قابل دسترس در:
https://B2n.ir/k17012
رجبی، محمد (1401). بررسی تحریم‌های بین‌المللی و موازین حقوق بشر (با تأکید بر تحریم‌های چندجانبه علیه ایران). مطالعات حقوق بشر اسلامی، شماره 24.
روند تغییر دستمزد کارگران در ۱۱ سال اخیر. مرکز برنامه‌ریزی و اطلاعات راهبردی وزارت کار. ایرنا، 1401.
زمانی، سید قاسم؛ غریب آبادی، کاظم (1396). تحریم‌ها به‌مثابه نقض تعهدات بین‌المللی دولت‌ها در زمینه حمایت از حقوق بشر. حقوق پژشکی، شماره 40.
سیفی، جمال؛ حسنخانی، علی (1396). اقدامات متقابل در قبال تعهدات حقوق بشری. پژوهش حقوق عمومی، شماره 56.
شاحیدر، عبدالکریم؛ دشتی، فرزانه (1401). برآورد اثر تحریم‌های آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران از دیدگاه حقوق بشر: موردکاوی حق بر توسعه. مطالعات حقوق بشر اسلامی، شماره 25.
شایگان، فریده و همکاران (1382). تقویت همکاری‌های بین‌المللی در زمینه حقوق بشر. تهران: نشر گرایش.
صلح‌چی، محمد علی؛ درگاهی، رامین (1392). بررسی ماهیت حقوق همبستگی: حقوق جمعی یا مردمی. پژوهش حقوق عمومی، 15(41).
عمادی، سید محسن (1391). تاثیر تحریم‌های اقتصادی شورای امنیت سازمان ملل متحد در بهره‌مندی از حقوق بشر. سیاست خارجی، 26(1).
فرخ سیری، م. (1388). مناسبات متقابل میان تحریم اقتصادی و حقوق بین‌الملل بشر. رساله دکتری. دانشگاه علامه طباطبایی.
فلسفی، هدایت‌الله (1374). جایگاه بشر در حقوق بین‌الملل معاصر. تحقیقات حقوقی، شماره 18.
مافی، همایون (1394). تأملاتی در باب ضمانت اجرا از منظر حقوق بین‌الملل عمومی. پژوهشنامه حقوق تطبیقی، شماره 2.
مشهدی، علی؛ رشیدی، مهناز (1394). تأثیر تحریم‌های وضع‌شده علیه ایران بر محیط زیست، انرژی و انتقال تکنولوژی. پژوهش حقوق عمومی، 16(46).
ممتاز، جمشید (1387). انطباق تحریم‌های اقتصادی شورای امنیت با حقوق بشر و حقوق‌ بین‎‌الملل بشردوستانه. نشریه مطالعات حقوق خصوصی، 38(4).
میثاق بین‌المللی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی سازمان ملل متحد (1996).
نوروزی، میثم؛ حبیبی سوادکوهی، صابر؛ شایان‌مهر، مهدی؛ طباطبایی‌نسب، سید علی (1403). مصونیت اموال دولت در حقوق بین‌الملل با تأکید بر رأی دیوان بین‌المللی دادگستری در قضیه برخی دارایی‌های ایران. مجله حقوقی بین‌المللی، شماره 73.
وکیل، ا. (1402). ایران و تحریم‌های بین‌المللی. تهران: مجد.
31 CFR 560.516. (n.d.). Retrieved from: Code of Federal Regulations (CFR):     
https://www.ecfr.gov/current/title-31/section-560.516
31 CFR Part 561. (n.d.). Retrieved from: Code of Federal Regulations:
https://www.ecfr.gov/current/title-31/part-561
Comprehensive Iran Sanctions, Accountability, Divestment Act. (2010, July 1). Office of Foreign Assets Control (OFAC). Retrieved from:          
https://ofac.treasury.gov/media/5691/download?inline
Constitution Annotated. (n.d.). Retrieved from: https://constitution.congress.gov/browse/article-2/section-2/
Declaration on the Establishment of a New International Economic Order. (1974). United Nations Digital Library. Retrieved from:         
https://digitallibrary.un.org/record/218450?v=pdf#files
European Council (2007). European Union. EUR-Lex. Retrieved from:              
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32007R0423
Executive Order No. 12170. (1979, November 14). Office of Foreign Assets Control. Retrieved from: https://ofac.treasury.gov/media/6316/download?inline
Executive Order No. 12205. (1980, April 7). Office of Foreign Asset Control (OFAC). Retrieved from: https://ofac.treasury.gov/media/6321/download?inline
Executive Order No. 12211. (1980, April 17). Office of Foreign Asset Control (OFAC). Retrieved from: https://ofac.treasury.gov/media/8001/download?inline
Executive Order No. 12276. (1981, January 23). Office of Foreign Asset Control (OFAC). Retrieved from: https://ofac.treasury.gov/media/8006/download?inline
Executive Order No. 12957. (1995, March 16). Office of Foreign Asset Control (OFAC). Retrieved from: https://ofac.treasury.gov/media/8061/download?inline
Executive Order No. 12959. (1980, May 9). Office of Foreign Asset Control (OFAC). Retrieved from: https://ofac.treasury.gov/media/8066/download?inline
Executive Order No. 13382. (2005, June 28). Office of Foreign Asset Control (OFAC). Retrieved from: https://ofac.treasury.gov/media/8581/download?inline
Executive Order No. 13871. (2019, May 8). Federal Register, The Daily Jornal of the United States Governemet. Retrieved from:         
https://www.federalregister.gov/documents/2019/05/10/2019-09877/imposing-sanctions-with-respect-to-the-iron-steel-aluminum-and-copper-sectors-of-iran
Executive Order No. 13902. (2020, January 10). Federal Register, The Daily Jornal of the United States Governemet. Retrieved from:         
https://www.justice.gov/eoir/page/file/1234236/dl
GDP Per Capita, Iran. (2011-2019). World Bank. Retrieved from:      
https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?locations=IR
General Comment No. 8. (1997, December 12). The UN Refugee Agency. Retrieved from: https://www.refworld.org/legal/general/cescr/1997/en/52393
Gordon, K.C., Smyth, M. & Cornell, T. (2019). Sanctions Law. London: Bloomsbury.
Guidance Note on Overcompliance with Unilateral Sanctions and its Harmful Effects on Human Rights. (n.d.). Office of the High Commissioner for Human Rights. Retrieved from: https://www.ohchr.org/en/special-procedures/sr-unilateral-coercive-measures/resources-unilateral-coercive-measures/guidance-note-overcompliance-unilateral-sanctions-and-its-harmful-effects-human-rights
Hufbauer, G., Schott, J., Elliott, K. & Oegg, B. (2008). Economic Sanctions Reconsidered. Peterson Institute for International Economics.
International Emergency Economic Powers Act. (n.d.). United States Code Annotated. Retrieved from: https://ofac.treasury.gov/media/5736/download?inline
Iran and Libya Sanctions Act. (1996, August 5). Congress.Gov. Retrieved from:  
https://www.congress.gov/104/statute/STATUTE-110/STATUTE-110-Pg1541.pdf
Iran Nonproliferation Act. (2000, March 14). Congress.Gov. Retrieved from:      
https://www.congress.gov/106/statute/STATUTE-114/STATUTE-114-Pg38.pdf
Malloy, M. (1990). Economic Sanctions and US Trade. Boston: Little Brown.
Martin, E. A. (2006). A Dictionary of Law. Oxford University Press.
National Defense Authorization Act for Fiscal Year 2024. (2024). Congress.gov. Retrieved from: https://www.congress.gov/bill/118th-congress/house-bill/2670/text
Oxford English Dictionary. (n.d.). Oxford English Dictionary. Retrieved from:    
https://www.oed.com/search/advanced/Meanings?q=sanction
Proclamation 4702—Imports of Petroleum and Petroleum Products From Iran. (1979, November 12). The American Presidency Project. Retrieved from:          
https://www.presidency.ucsb.edu/documents/proclamation-4702-imports-petroleum-and-petroleum-products-from-iran
Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts. (2001). Office of Legal Affairs. Retrieved from:        
https://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/draft_articles/9_6_2001.pdf
Secondary Sanctions’ Implications and the Transatlantic Relationship. (2019, September). Atlantic Council. Retrieved from:         
https://www.atlanticcouncil.org/wp-content/uploads/2019/09/SecondarySanctions_Final.pdf
Shipping and World Trade: World Seaborne Trade. (n.d.). International Chamber of Shipping. Retrieved from: https://www.ics-shipping.org/shipping-fact/shipping-and-world-trade-world-seaborne-trade/
State Sponsors of Terrorism. (1984, January 19). US Department of State. Retrieved from: https://www.state.gov/state-sponsors-of-terrorism/
The Britannica Dictionary. (n.d.). Retrieved from The Britannica Dictionary:      
https://www.britannica.com/dictionary/sanction
Todaro, M. P. (2020). Economic development. Pearson education.
Tomuschat, C. (2008). Human Rights Between Idealism and Realism. New York: Oxford University Press.
Treasury Cuts Iran's Bank Saderat Off From U.S. Financial System. (2006, September 8). U.S. Department of the Treasury. Retrieved from:         
https://home.treasury.gov/news/press-releases/hp87
 
فلسفه حقوق
دوره 4، شماره 2
مهر 1404
صفحه 110-83

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 15 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش: 17 اردیبهشت 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار