بازخوانی نظری مجازات تبعی با هدف اصلاح عملی آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تخصصی حقوق جزا و جرم‌شناسی دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استاد گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری دادگستری، تهران، ایران.

10.22081/phlq.2024.68287.1051

چکیده

مجازات تبعی، محرومیت‌هایی از حقوق اجتماعی است که به‌طور خودکار و بدون درج در حکم محکومیت شخص بر وی تحمیل می‌شود. این محرومیت‌ها منحصر در موارد مذکور در ماده 26 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 نیستند، بلکه موارد متعددی نیز در سایر قوانین و مقررات وجود دارند که چنین محرومیت‌هایی را بر محکومین کیفری تحمیل کرده‌اند. با وجود اهمیت و گستردگی زیاد این محرومیت‌ها، که گاه تاثیری بیشتر از مجازات اصلی بر سرنوشت مجرم دارد، ادبیات تحقیقی بسیار اندکی در توجیه مجازات تبعی وجود دارد. در این نوشتار، خواهیم کوشید تا توجیهات و مبانی فلسفی مختلف این محرومیت‌ها را ذکر کرده و به بررسی آن بپردازیم. در این راستا، ابتدا توجیه مجازات تبعی، به عنوان مجازات از رهگذر سزاگرایی را بررسی خواهیم کرد و خواهیم دید که مجازات تبعی نمی‌تواند خود را از این طریق توجیه کند؛ زیرا از سویی نقض یک قاعده اجتماعی به معنای خروج از قرارداد اجتماعی نیست و از سوی دیگر نیز مجازات تبعی در فرض حاضر منطبق با اصل تناسب جرم و مجازات نیست. سپس توجیهات فایده‌گرایانه مجازات، با توجه به اهداف بازدارندگی، ناتوان‌سازی و اصلاح و بازاجتماعی کردن مجرم را در مورد مجازات تبعی خواهیم آزمود و خواهیم دید که مجازات تبعی، از این رهگذر نیز نمی‌تواند توجیه شود. در نهایت، توجیه مجازات تبعی را از طریق اقدامات تامینی خواهیم سنجید. در این بخش، با ارائه سه معیار، خواهیم دید که می‌توان مجازات تبعی را با عنایت به این سه معیار، به‌عنوان اقدامات تامینی توجیه کرد. درنتیجه، به‌نظر می‌رسد، سایر محرومیت‌هایی که فاقد توجیه و مبنا هستند، نیازمند بازنگری و اصلاح می‌باشند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Theoretical re-reading of collateral legal consequences of criminal convictions with the aim of its practical revision

نویسندگان [English]

  • Payam Forouzandeh 1
  • Farid Mohseni 2
1 PhD student of criminal law and criminology, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Professor, of Criminal Law and Criminology, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Collateral Legal Consequences (CLC) of criminal convictions is deprivation of social rights that is imposed on the convict automatically and without inclusion in the sentence. These deprivations are not limited to the cases mentioned in Article 26 of the Islamic Penal Code adopted in 2013, but there are several cases in other laws and provisions that have imposed such deprivations on criminal convicts. Despite the great importance and extent of CLC, which sometimes have a greater impact on the life of the offender than the original punishment, there is very little research literature to justifying CLC. In this article, we will try to mention the various justifications for these deprivations and examine them. In this regard, we will first examine the justification of CLC as a punishment through retributivism and will see that CLC cannot be justified in this way. Because, on the one hand, violating a social rule does not mean leaving the social contract, and on the other hand, CLC in the present form is not in accordance with the principle of proportionality of crime and punishment. Then we will examine the utilitarian justifications of punishment, according to the purposes of deterrence, incapacitation and rehabilitation the offender in the case of CLC, and we will see that CLC cannot be justified in this way either. Finally, we will examine the justification of CLC through civil measures. In this section, by presenting three criteria, we will see that CLC can be justified by considering these three criteria as civil measures. As a result, other deprivations that have lack of justification and basis, need to be revised.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Collateral Legal Consequences (CLC)
  • Deprivation of social rights
  • Punishment
  • Civil measures
  • Criminal record

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 22 دی 1402
  • تاریخ دریافت: 17 دی 1402
  • تاریخ بازنگری: 06 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش: 22 دی 1402